🔀 ระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปร

ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 · สาระที่ 1 จำนวนและพีชคณิต

1. ระบบสมการคืออะไร?

ระบบสมการเชิงเส้นสองตัวแปร คือ สมการสองสมการที่มีตัวแปร x และ y ร่วมกัน เช่น

x + y = 5
2x − y = 4

คำตอบคือคู่ลำดับ (x, y) ที่ทำให้สมการทั้งสองเป็นจริงพร้อมกัน

2. วิธีแก้ระบบสมการ

วิธีที่ 1: กำจัดตัวแปร (Elimination)

ตัวอย่างที่ 1

x + y = 5 ...(1)
2x − y = 4 ...(2)

บวก (1)+(2): 3x = 9 → x = 3

แทนใน (1): 3 + y = 5 → y = 2

คำตอบ: (3, 2)

ตัวอย่างที่ 2

2x + 3y = 12
x − y = 1

จากสมการสอง: x = y + 1 แทนในสมการหนึ่ง:
2(y+1) + 3y = 12 → 2y + 2 + 3y = 12 → 5y = 10 → y = 2, x = 3

คำตอบ: (3, 2)

วิธีที่ 2: แทนค่า (Substitution)

ตัวอย่างที่ 3

y = 2x − 1
3x + y = 9

แทน y: 3x + (2x − 1) = 9 → 5x = 10 → x = 2, y = 3

คำตอบ: (2, 3)

ตัวอย่างที่ 4

x + 2y = 8
3x − 2y = 4

บวกกัน: 4x = 12 → x = 3, แล้ว 3 + 2y = 8 → y = 2.5

คำตอบ: (3, 2.5)

ตัวอย่างที่ 5: โจทย์ปัญหา

ดินสอราคาขี้และปากการาคา y รวม 2 ชิ้นละอย่างได้ 45 บาท ซื้อดินสอ 3 แท่งกับปากกา 1 ด้ามได้ 55 บาท

x + y = 45
3x + y = 55

ลบกัน: 2x = 10 → x = 5, y = 40

ดินสอ 5 บาท ปากกา 40 บาท

ตัวอย่างที่ 6

2x − y = 7
x + y = 5 → บวก: 3x = 12 → x = 4, y = 1

ตัวอย่างที่ 7

กรณีไม่มีคำตอบ: เส้นขนาน เช่น x + y = 3 และ 2x + 2y = 8 (ไม่สอดคล้อง)

กรณีมีอนันต์: สมการเดียวกัน เช่น x + y = 3 และ 2x + 2y = 6

สรุป

📝 แบบฝึกหัดท้ายบท (12 ข้อ)

ข้อ 1

จาก x+y=5 และ x−y=1 ค่า x คือ

ข้อ 2

จากข้อ 1 ค่า y คือ

ข้อ 3

y=2x และ x+y=9 ค่า x คือ

ข้อ 4

2x+y=10 และ x−y=2 ค่า x คือ

ข้อ 5

จากข้อ 4 ค่า y คือ

ข้อ 6

x+y=7 และ 2x−y=2 ค่า x,y คือ

ข้อ 7 (ถูก/ผิด)

ระบบสมการอาจไม่มีคำตอบ

ข้อ 8 (ถูก/ผิด)

วิธีแทนค่าและวิธีกำจัดตัวแปรให้คำตอบเดียวกันเสมอ

ข้อ 9

3x+2y=12 และ x=2 ค่า y คือ

ข้อ 10

x−y=0 และ x+y=10 ค่า x คือ

ข้อ 11

2x+3y=6 และ x=0 ค่า y คือ

ข้อ 12 (ถูก/ผิด)

คำตอบของระบบสมการคือจุดตัดของเส้นตรงสองเส้น