ลองนึกภาพดู: ลูกค้าปั๊มน้ำมันคนหนึ่งหยิบธนบัตรออกมาจำนวนมากเพื่อจ่ายค่าน้ำมัน พนักงานเก็บเงินปฏิเสธเงินนั้น โดยอธิบายว่าธนาคารของปั๊มหยุดรับฝากธนบัตรและเหรียญแล้ว เนื่องจากมีเงินสดมากเกินไปจนล้นระบบ
ในหลายๆ ที่ เงินสดคือสิ่งสำคัญที่สุด แต่ในเวสต์แบงก์ที่อิสราเอลยึดครอง การมีเงินสดมากเกินไปกำลังทำให้การดำเนินชีวิตประจำวันติดขัด ระบบธนาคารของปาเลสไตน์มีเงินเชเกลอิสราเอลมากกว่าที่สามารถจัดการได้ ส่งผลให้เงินกระดาษใช้จ่ายได้ยากขึ้นสำหรับประชาชน และฝากเข้าบัญชีได้ยากขึ้นสำหรับธุรกิจต่างๆ
สภาพคล่องส่วนเกินนี้เกิดจากความขัดแย้งระหว่างธนาคารแห่งอิสราเอลและหน่วยงานกำกับดูแลทางการเงินของปาเลสไตน์ ซึ่งดูแลธนาคารและสถาบันการเงินของปาเลสไตน์ อิสราเอลจำกัดปริมาณเงินสดที่รับคืนจากเวสต์แบงก์ เจ้าหน้าที่ปาเลสไตน์กล่าวว่าข้อจำกัดดังกล่าวไม่ทันกับการเติบโต และเป็นกลไกหนึ่งที่ใช้ในการรักษาให้ดินแดนแห่งนี้อยู่ในภาวะวิกฤตทางเศรษฐกิจ
ต่างจากในฉนวนกาซา ที่การปิดล้อมเกือบทั้งหมดเป็นเวลาหลายปีทำให้เกิดปัญหาขาดแคลนเงินสด ธนาคารในเขตเวสต์แบงก์กำลังประสบปัญหาพื้นที่เก็บรักษาเงินเชเกลไม่เพียงพอ เนื่องจากธนาคารแห่งอิสราเอลปฏิเสธที่จะรับธนบัตรและเหรียญเพิ่ม ธนาคารพาณิชย์จึงไม่สามารถแปลงเงินเป็นยอดเงินอิเล็กทรอนิกส์เพื่อจ่ายซัพพลายเออร์หรือดำเนินการโอนเงินในนามของลูกค้าได้
“ธนาคารถูกพันธนาการ” ในความสามารถในการรับมือกับวิกฤต โมฮัมหมัด มานัสรา รองผู้ว่าการธนาคารกลางปาเลสไตน์ กล่าวในการสัมภาษณ์กับสำนักข่าวเอพี “สิ่งที่เกิดขึ้นในเวสต์แบงก์คือสงครามเศรษฐกิจ”
เงินสดไหลเข้าสู่เวสต์แบงก์มากกว่าที่อิสราเอลอนุญาตให้ไหลออก
ธนาคารกลางในประเทศส่วนใหญ่จะรับเงินสดคืนจากธนาคารพาณิชย์และโอนเงินเข้าบัญชีทางอิเล็กทรอนิกส์เพื่อให้ธนาคารเหล่านั้นสามารถชำระเงินและตอบสนองความต้องการของลูกค้าได้ แต่ในเวสต์แบงก์ที่ถูกยึดครอง ซึ่งชาวปาเลสไตน์ไม่มีสิทธิ์ออกเสียงในนโยบายการเงินที่ควบคุมเงินเชเกล เศรษฐกิจจึงดำเนินไปแตกต่างออกไป
ดินแดนแห่งนี้พึ่งพาเงินเชเกลของอิสราเอลเป็นหลักมานานหลายทศวรรษ และต้องพึ่งพาอิสราเอลในการอำนวยความสะดวกทางการค้า เก็บภาษี และดำเนินการชำระเงินสำหรับสินค้าที่นำเข้าภายใต้ข้อตกลงที่ทำไว้ตั้งแต่ทศวรรษ 1990 เงินสดส่วนเกินจึงสะสมอยู่ เนื่องจากเศรษฐกิจของปาเลสไตน์ดำเนินงานเกือบทั้งหมดด้วยเงินสด และมีเงินไหลเข้าจากอิสราเอลมากกว่าไหลออก
ทำไมจึงเป็นเช่นนั้น? นายจ้างในอิสราเอลและนิคมของอิสราเอลจ่ายค่าจ้างแรงงานชาวปาเลสไตน์เป็นเงินสด และพลเมืองปาเลสไตน์ในอิสราเอลมักซื้อสินค้า เช่น บุหรี่และน้ำมันเชื้อเพลิงในเขตเวสต์แบงก์ ซึ่งนำเงินเชเกลเข้ามาอีก เมื่อเงินสดไหลเข้ามามากขึ้น เงินส่วนเกินที่ติดอยู่ในธนาคารของปาเลสไตน์ก็เพิ่มขึ้น โดยไม่ได้รับดอกผลหรือถูกนำไปปล่อยกู้ ลงทุน หรือชำระค่าใช้จ่ายใดๆ
วงเงินโอนเงินสดจากระบบธนาคารของเขตเวสต์แบงก์ของอิสราเอลอยู่ที่ 18 พันล้านเชเกล (5.9 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ) ต่อปี ปัจจุบันธนาคารต่างๆ สะสมเงินประมาณ 30 พันล้านเชเกลต่อปี ตามที่โมยาด อาฟาเนห์ นักเศรษฐศาสตร์ที่ปรึกษาขององค์การบริหารปาเลสไตน์กล่าว
ในอดีต เจ้าหน้าที่อิสราเอลแสดงความลังเลที่จะรับเงินมากกว่านี้ โดยอ้างถึงความกังวลว่าเงินที่ส่งคืนอาจเชื่อมโยงกับการฟอกเงิน การหลีกเลี่ยงภาษี หรือการก่อการร้าย
ธนาคารแห่งอิสราเอลกล่าวในแถลงการณ์ว่า ปฏิบัติตามนโยบายของรัฐบาลปัจจุบันเกี่ยวกับจำนวนเงินเชเกลที่รับได้ แต่จำนวนชาวปาเลสไตน์ที่ทำงานในอิสราเอลลดลงนับตั้งแต่สงครามในฉนวนกาซาเริ่มต้นขึ้น ทำให้เงินสดที่ไหลเข้าสู่เวสต์แบงก์ลดลง
สำนักงานของเบซาเลล สโมทริช รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังของอิสราเอล ไม่ได้ตอบคำขอความคิดเห็น แต่ในเดือนกันยายน 2025 สโมทริชขู่ว่าจะ “ใช้เครื่องมือทั้งหมด” ที่มีอยู่เพื่อป้องกันการก่อตั้งรัฐปาเลสไตน์ รวมถึง “การบีบคั้นทางเศรษฐกิจ”
ชาวปาเลสไตน์กล่าวว่าอิสราเอลจำกัดการใช้เงินเชเกลเป็นเครื่องมือทางเศรษฐกิจ
อิสราเอลได้ใช้มาตรการหลายอย่างที่ทำให้เศรษฐกิจของเขตเวสต์แบงก์อ่อนแอลงนับตั้งแต่กลุ่มติดอาวุธนำโดยฮามาสโจมตีในเดือนตุลาคม 2023 ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของสงครามฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ในฉนวนกาซา
อิสราเอลได้เพิกถอนใบอนุญาตทำงานส่วนใหญ่ของชาวปาเลสไตน์ที่เคยทำงานในอิสราเอล ทำให้แหล่งรายได้หลักในดินแดนที่ถูกยึดครองถูกตัดขาด อิสราเอลได้ระงับภาษีและรายได้จากศุลกากรที่จัดเก็บในนามขององค์การบริหารปาเลสไตน์ ซึ่งส่งผลให้องค์การบริหารปาเลสไตน์ไม่สามารถจ่ายเงินเดือนให้แก่พนักงานภาครัฐได้อย่างครบถ้วน รวมถึงครูและเจ้าหน้าที่โรงพยาบาลมานานกว่าหนึ่งปีแล้ว
ด้วยความต้องการพื้นที่เก็บรักษาเงินสดที่เพิ่มขึ้น ธนาคารจึงต้องจ่ายเงินเพื่อเก็บรักษาและประกันเงินสดที่พวกเขาไม่สามารถนำไปขายได้ พวกเขารับเงินจากธุรกิจและครัวเรือนน้อยลง ซึ่งส่งผลให้ต้องหาวิธีอื่นในการเก็บรักษาเงินสดอย่างปลอดภัย
ปัญหาเงินเชเกลส่วนเกิน “ส่งผลกระทบโดยตรงต่อความสามารถของรัฐบาลและศักยภาพของภาคเอกชนในการให้บริการแก่ภาคอุตสาหกรรมหลักและประชาชนชาวปาเลสไตน์ต่อไป” มานาสรากล่าว
ยกตัวอย่างเช่น เขากล่าวว่าเชื้อเพลิงและไฟฟ้าส่วนใหญ่ในเขตเวสต์แบงก์นำเข้าจากอิสราเอลหรือซื้อจากบริษัทสาธารณูปโภคของอิสราเอล เมื่อธนาคารมีสินทรัพย์จำนวนมากที่อยู่ในรูปเงินสด พวกเขาก็จะไม่มีเงินเพียงพอเมื่อลูกค้า เช่น องค์การบริหารปาเลสไตน์หรือเมืองต่างๆ ในเขตเวสต์แบงก์ ต้องการโอนเงินเพื่อนำเข้าเชื้อเพลิง น้ำ และไฟฟ้า
ความกลัวการปล้นสะดมโดยทหารอิสราเอลที่ทำการบุกค้นบ้านบ่อยครั้งขึ้นเรื่อยๆ ทำให้ปัญหานี้รุนแรงขึ้น อะฟาเนห์ นักเศรษฐศาสตร์กล่าว ชาวปาเลสไตน์จึงฝากเงินเข้าธนาคารมากขึ้นเพราะกลัวทหารจะยึดเงิน โดยอ้างว่าเงินจำนวนมากผิดปกติอาจถูกนำไปใช้ในทางที่ผิดกฎหมายหรือก่อการร้าย
การมีเงินสดมากเกินไปส่งผลเสียต่อผลกำไรของธนาคารด้วย เพราะธนาคารไม่สามารถปล่อยกู้ได้เหมือนธนาคารส่วนใหญ่ในปัจจุบัน ซึ่งใช้ระบบอิเล็กทรอนิกส์ในการปล่อยกู้ จากการศึกษาของกองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) ในปี 2022 พบว่าเงินสดส่วนเกินลดกำไรของธนาคารปาเลสไตน์ลงประมาณ 20 เปอร์เซ็นต์ ซึ่งอาฟาเนห์กล่าวว่าตัวเลขในปัจจุบันน่าจะสูงกว่านั้นมาก
ธุรกิจที่ใช้เงินสดในเขตเวสต์แบงก์มีเงินแต่ไม่สามารถจ่ายซัพพลายเออร์ได้
ภายในสำนักงานใหญ่ของกลุ่มอัล-ฮูดาในรามัลลาห์ ควันบุหรี่และไอน้ำชาลอยอบอวลอยู่ในสำนักงานที่พนักงานกำลังป้อนธนบัตรลงในเครื่องที่คัดแยกธนบัตรออกมาเป็นปึกอย่างเป็นระเบียบ บริษัทแห่งนี้ดำเนินธุรกิจสถานีบริการน้ำมัน ร้านสะดวกซื้อ ร้านขายของชำ ร้านขายอุปกรณ์ตกแต่งบ้าน ร้านล้างรถ และธุรกิจอื่นๆ ที่เก็บเงินได้หลายสิบล้านเชเกลในแต่ละเดือน
ฮุสส์นี จาเบอร์ ผู้จัดการบริหารของกลุ่มอัล-ฮูดา กล่าวว่า เงินสดที่ธุรกิจที่ใช้เงินสดไม่สามารถฝากได้เพราะธนาคารเต็ม ทำให้การดำเนินงานและธุรกรรมประจำวันยากขึ้นและมีค่าใช้จ่ายสูงขึ้น
นายจาเบอร์กล่าวว่า ตัวอย่างเช่น เพื่อชำระเงินทางอิเล็กทรอนิกส์ให้กับซัพพลายเออร์ชาวปาเลสไตน์และต่างชาติ ธุรกิจบางแห่งต้องหันไปกู้ยืมเงินหรือซื้อสกุลเงินอื่น ขณะเดียวกันก็ต้องจ่ายค่าธรรมเนียมเพิ่มเพื่อเก็บรักษาเงินสดส่วนเกินที่มีอยู่
เมื่อไม่สามารถจ่ายเงินให้ซัพพลายเออร์ได้ ปั๊มน้ำมันบางแห่งจึงต้องหยุดเติมน้ำมัน ทางการปาเลสไตน์ได้ออกแถลงการณ์ชี้ให้เห็นถึงปัญหานี้เมื่อปั๊มน้ำมันปิดทำการชั่วคราวในวันเสาร์ที่ผ่านมา
เดือนที่แล้ว เจ้าของปั๊มน้ำมันหลายแห่งในเขตเวสต์แบงก์ได้ร่วมกันประท้วงหยุดงานเป็นเวลา 30 นาที รวมถึงปั๊มน้ำมัน 22 แห่งของอัล-ฮูดา เพื่อเรียกร้องความสนใจต่อวิกฤตเงินสด แต่ก็ไม่ได้กระตุ้นให้เกิดการตอบสนองมากนัก นายจาเบอร์กล่าวว่า
เนื่องจากรายได้ติดอยู่ภายนอกระบบธนาคารแบบดั้งเดิม ผู้นำธุรกิจจึงเกรงว่าเงินสดล้นตลาดจะทำให้บริษัทในเวสต์แบงก์ไม่สามารถนำเข้าเชื้อเพลิง อาหาร และเวชภัณฑ์จากอิสราเอลหรือต่างประเทศได้ในที่สุด
“ทุกภาคส่วนจะล่มสลายหากปัญหาเงินสดไม่ได้รับการแก้ไข” เขากล่าว