บทนำ ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับการสื่อสาร
1. ความหมายของการสื่อสาร
การสื่อสาร (Communication) หมายถึง กระบวนการส่งสารและรับสาร ของผู้ส่งสารและผู้รับสาร อันมีลักษณะเป็นพลวัต (dynamic) เพื่อให้เกิดความเข้าใจในสารแบบเดียวกัน ผ่านเครื่องมือต่างๆ ในสังคมและวัฒนธรรมของมนุษย์
กล่าวง่ายๆ คือ การถ่ายทอดความคิด ความรู้สึก หรือข้อมูลจากคนหนึ่งไปยังอีกคนหนึ่ง เพื่อให้เกิดความเข้าใจร่วมกัน
2. พัฒนาการของการสื่อสาร
สามารถแบ่งออกเป็น 4 ยุคหลักได้ดังนี้:
- ยุควัฒนธรรมมุขปาฐะ (Oral Culture) – ใช้การพูดและการฟังเป็นหลัก ถ่ายทอดผ่านเรื่องเล่า ตำนาน
- ยุคตัวอักษร (Writing) – มีการบันทึกเป็นตัวอักษร ทำให้เก็บรักษาและส่งต่อความรู้ได้กว้างขึ้น
- ยุคสิ่งพิมพ์ (Print) – เครื่องพิมพ์ทำให้ความรู้แพร่หลายสู่ประชาชนจำนวนมาก
- ยุคอิเล็กทรอนิกส์และดิจิทัล – วิทยุ โทรทัศน์ อินเทอร์เน็ต โซเชียลมีเดีย ทำให้สื่อสารได้รวดเร็วและทั่วถึง
3. แบบจำลอง SMCR ของ David K. Berlo (ค.ศ. 1960)
David K. Berlo เสนอแบบจำลองที่อธิบายกระบวนการสื่อสารอย่างเป็นระบบ ประกอบด้วย 4 องค์ประกอบหลัก:
| ตัวอักษร | ความหมาย | รายละเอียด |
|---|---|---|
| S | Source (แหล่งสาร / ผู้ส่งสาร) | ผู้ริเริ่มสร้างและเข้ารหัสสาร |
| M | Message (สาร) | เนื้อหา โครงสร้าง รหัส ที่ถูกส่ง |
| C | Channel (ช่องทาง) | สื่อหรือประสาทสัมผัสที่ใช้ส่งสาร (เห็น ได้ยิน สัมผัส ฯลฯ) |
| R | Receiver (ผู้รับสาร) | ผู้ถอดรหัสและตีความสาร |
ปัจจัยที่มีผลต่อ Source และ Receiver (5 ด้าน)
- Communication Skills – ทักษะการพูด เขียน ฟัง อ่าน
- Attitudes – ทัศนคติต่อตนเอง ต่อสาร และต่อผู้รับ/ผู้ส่ง
- Knowledge – ความรู้ในเรื่องที่สื่อสาร
- Social System – ระบบสังคม ค่านิยม บรรทัดฐาน
- Culture – วัฒนธรรม ความเชื่อ
จุดสำคัญที่มักออกข้อสอบ:
• R = Receiver (ไม่ใช่ Rocker หรือคำอื่น)
• Berlo เสนอปี 1960
• มี 4 องค์ประกอบหลัก + ปัจจัย 5 ด้านที่ส่งผลต่อ Source/Receiver
• R = Receiver (ไม่ใช่ Rocker หรือคำอื่น)
• Berlo เสนอปี 1960
• มี 4 องค์ประกอบหลัก + ปัจจัย 5 ด้านที่ส่งผลต่อ Source/Receiver
4. ลักษณะสำคัญของการสื่อสาร
- เป็นกระบวนการ (Process)
- เป็นพลวัต (Dynamic) – เปลี่ยนแปลงได้ตลอดเวลา
- มีทั้งทิศทางเดียวและสองทิศทาง
- เกี่ยวข้องกับวัฒนธรรมและบริบท
- เป้าหมายคือความเข้าใจร่วมกัน (Shared understanding)