โน้ตสำคัญ · จุดที่ออกสอบบ่อย
สรุปสั้นสำหรับทบทวนก่อนสอบ เน้นคำที่โจทย์ชอบสลับตัวเลือก ข้อวิเคราะห์ให้ดูเหตุผลในวงเล็บ
โจทย์ยากมักไม่ถามคำนิยามตรง ๆ แต่ให้สถานการณ์แล้วถามว่าใช้แนวคิดใด หรือข้อใดใช้ผิดระดับ
บทนำ SMCR ออกบ่อยมาก
- S M C R = Source, Message, Channel, Receiver ของ David K. Berlo ปี 1960
- ตัว R = Receiver ไม่ใช่ Rocker / Ruler / Rouge
- Channel ตาม Berlo รวมประสาทสัมผัส (เห็น ได้ยิน สัมผัส) ไม่ใช่แค่โทรทัศน์
- ปัจจัย 5 ด้านที่กระทบทั้งผู้ส่งและผู้รับ: ทักษะสื่อสาร · ทัศนคติ · ความรู้ · ระบบสังคม · วัฒนธรรม
- Encoding = ผู้ส่งใส่รหัส · Decoding = ผู้รับถอดรหัส
- การสื่อสารเป็นพลวัต เป้าหมายคือความเข้าใจร่วมกัน ไม่ใช่การส่งทางเดียว
- ยุคการสื่อสารที่จำง่าย: มุขปาฐะ → ตัวอักษร → สิ่งพิมพ์ → อิเล็กทรอนิกส์/ดิจิทัล
บท 1 การฟัง ออกบ่อย
- Hearing = ได้ยินอัตโนมัติ · Listening = ตั้งใจ ตีความ ตอบสนอง
- หมวก 6 ใบ (Edward de Bono): ขาว=ข้อเท็จจริง · แดง=อารมณ์ · ดำ=ความเสี่ยง · เหลือง=แง่ดี · เขียว=ไอเดียใหม่ · ฟ้า=คุมกระบวนการ
- Convergent = เอกนัย คำตอบเดียว · Divergent = หลายทาง สร้างสรรค์
- ผู้ฟังที่ไม่ดี: คิดคำตอบทั้งที่อีกฝ่ายยังพูดไม่จบ / เล่นโทรศัพท์
- ภาษาไทยระวัง คำพ้องเสียง และประโยคที่ตัดได้สองความหมาย
บท 2–3 พูดและอ่าน
- การพูด = วัจนภาษา + อวัจนภาษา (ท่าทาง สีหน้า สายตา น้ำเสียง)
- ถ้าคำพูดกับภาษากายขัดกัน คนมักเชื่อภาษากาย
- พูดชักจูงใจ (Persuasive) ต้องยึดผู้ฟัง ไม่ใช่ยึดผู้พูด
- โครงสร้างพูด: เปิด → เนื้อ → สรุป
- Skimming = กวาดภาพรวม · Scanning = หาข้อมูลเฉพาะ (ตัวเลข ชื่อ)
- Critical reading = แยกเหตุผล หลักฐาน อคติ ใช้เมื่อสารโน้มน้าวหรือโฆษณา
- Fact ตรวจสอบได้ · Opinion เป็นทัศนะ โจทย์ชอบสลับสองคำนี้
บท 4 ระดับภาษา
- 3 ระดับ: ทางการ / กึ่งทางการ / ไม่เป็นทางการ (ภาษาปาก สแลง)
- เกณฑ์เลือก: ผู้ฟัง + สถานการณ์ + จุดประสงค์ ไม่ใช่ใช้ภาษายากเสมอ
- รายงานราชการ = ทางการ · คุยอาจารย์ = กึ่งทางการ · แชทเพื่อน = ไม่เป็นทางการ
บท 5 ราชาศัพท์ ออกบ่อยมาก
| ความหมาย | พระมหากษัตริย์ | พระสงฆ์ | ข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ |
|---|---|---|---|
| กิน | เสวย | ฉัน | รับประทาน |
| ป่วย | ประชวร / ทรงพระประชวร | อาพาธ | ป่วย / ไม่สบาย |
| เสียชีวิต | สวรรคต | มรณภาพ | ถึงแก่อนิจกรรม |
- 5 ระดับ: พระมหากษัตริย์ · พระบรมวงศานุวงศ์ · พระสงฆ์ · ข้าราชการ · สุภาพชน (คำสุภาพ)
- ข้อหลอกคลาสสิก: ใช้ “สวรรคต” กับพระสงฆ์ = ผิด ต้องใช้มรณภาพ
- ใช้ “เสวย” กับสามัญชน = ผิดระดับ
บท 6 สำนวนที่เจอบ่อย
| สำนวน | ใจความที่โจทย์ต้องการ |
|---|---|
| น้ำขึ้นให้รีบตัก | ฉวยจังหวะเมื่อโอกาสมา |
| ปิดทองหลังพระ | ทำดีไม่หวังชื่อเสียง |
| แมวไม่อยู่หนูร่าเริง | ไม่มีผู้คุม ผู้น้อยทำตามใจ |
| เอาหูไปนา เอาตาไปไร่ | ไม่ใส่ใจเรื่องรอบตัว |
| ไก่ได้พลอย | ได้ของดีแต่ไม่รู้ค่า |
| ช้า ๆ ได้พร้าเล่มงาม | รอบคอบแล้วงานจึงดี |
| หัวมังกุท้ายมังกร | ต้นเรื่องกับท้ายเรื่องไม่ต่อกัน |
| นกน้อยทำรังแต่พอตัว | อยู่พอประมาณตามฐานะ |
บท 7–9 สังคม · วินิจสาร · สื่อดิจิทัล
- ภาษาถิ่น = ตามพื้นที่ · Sociolect = ตามกลุ่มสังคม/สถานภาพ
- Code-switching = สลับภาษาในบทสนทนาเดียวกัน เป็นเรื่องปกติ ไม่ใช่ภาษาตาย
- วินิจสาร = ดูแหล่ง ผู้เขียน หลักฐาน เจตนา แยก Fact/Opinion ระวัง Bias และ Propaganda
- Propaganda = เลือกข้อมูลฝั่งเดียว + ภาษาเร้าอารมณ์ ไม่ใช่การให้ข้อมูลครบสองด้าน
- จำนวนไลก์ไม่ใช่หลักฐานความจริง
- 555 = เสียงหัวเราะ · Netiquette = มารยาทบนเครือข่าย = รับผิดชอบสิ่งที่โพสต์
- Media literacy = เข้าถึง วิเคราะห์ ประเมิน และสร้างสารอย่างมีวิจารณญาณ
- ข่าวที่พาดหัวรุนแรง ไม่มีแหล่งอ้างอิง = อย่าแชร์ ตรวจกับหน่วยงานหรือสำนักข่าวหลักก่อน
กับดักตัวเลือก
- คำว่า “เสมอ” “เท่านั้น” “ไม่มีผล” “ไม่เกี่ยวข้อง” มักเป็นตัวลวง
- ตัวเลือก “ถูกทุกข้อ” ให้เช็กทีละข้อก่อนเชื่อ
- โจทย์สถานการณ์: ตอบตามหลัก ไม่ตอบตามความรู้สึกส่วนตัว
- ถ้าเหลือเวลา ไล่ข้อราชาศัพท์และสำนวนก่อน เพราะเป็นคะแนนเก็บ