1. ภาพรวมความเชื่อของคนญี่ปุ่น

คนญี่ปุ่นส่วนใหญ่ไม่ได้ยึดศาสนาเดียวแบบเข้มงวด แต่ใช้ทั้ง ชินโต (神道) และ พุทธ (仏教) ในชีวิตประจำวัน เรียกว่า “การนับถือแบบผสม” (syncretism)

  • เกิด → ไปศาลชินโต (お宮参り)
  • แต่งงาน → ชินโตหรือคริสต์/ตะวันตก
  • เสียชีวิต → พิธีพุทธ (お葬式 · お墓)
  • ปีใหม่ → ไหว้ศาลชินโต (初詣)
จำง่าย: ชินโต = ชีวิตและการเฉลิมฉลอง · พุทธ = ความตายและการระลึกถึงบรรพบุรุษ

2. ชินโต (神道 · Shintō)

ศาสนาพื้นเมืองของญี่ปุ่น ไม่มีผู้ก่อตั้ง ไม่มีคัมภีร์หลักแบบศาสนาอื่น เน้นการเคารพ 神 (kami) ซึ่งเป็นเทพหรือวิญญาณในธรรมชาติ

神 · kami

kami

เทพ/วิญญาณ มีได้หลายล้านองค์ (八百万の神) อยู่ในธรรมชาติ บรรพบุรุษ และสถานที่ศักดิ์สิทธิ์

神社 · jinja

jinja · ศาลเจ้า

สถานที่ประดิษฐานคามิ มีโทริอิ (鳥居) เป็นสัญลักษณ์ทางเข้า

鳥居 · torii

torii

ประตูสีแดงหรือไม้ แบ่งเขตศักดิ์สิทธิ์กับโลกมนุษย์

お守り · omamori

omamori

เครื่องรางจากศาลเจ้า ขอพรด้านต่าง ๆ (เรียน สุขภาพ ความรัก ฯลฯ)

แนวคิดสำคัญของชินโต

  • 清浄 (seijō) — ความบริสุทธิ์ สะอาด หลีกเลี่ยงมลทิน (ケガレ · kegare)
  • 自然 — เคารพธรรมชาติ ภูเขา ต้นไม้ น้ำตก
  • ไม่มีแนวคิดบาปแบบศาสนาอับราฮัม แต่มีมลทินที่ต้องชำระ

3. วิธีไหว้ศาลเจ้า (参拝 · Sanpai)

  1. เดินผ่าน 鳥居 (torii) — โค้งเล็กน้อยแสดงความเคารพ
  2. ล้างมือและปากที่ 手水舎 (temizuya) — ตักน้ำล้างซ้าย → ขวา → ปาก → ซ้ายอีกครั้ง
  3. ไปที่หอไหว้ (拝殿) โยนเงินใส่กล่อง (さいせんばこ)
  4. สั่นกระดิ่ง (ถ้ามี) เพื่อเรียกคามิ
  5. คำนับ 2 ครั้ง → ปรบมือ 2 ครั้ง → คำนับ 1 ครั้ง (二礼二拍手一礼)
  6. ออกจากศาล เดินไม่หันหลังให้หอไหว้ทันที

จำสูตร: 2 คำนับ → 2 ปรบมือ → 1 คำนับ

4. พุทธศาสนา (仏教 · Bukkyō)

เข้าสู่ญี่ปุ่นในศตวรรษที่ 6 (ยุคอาสุกะ) จากเกาหลีและจีน มีอิทธิพลต่อศิลปะ สถาปัตยกรรม และพิธีศพ

寺 · tera / ji

tera · วัด

สถานที่ของพระพุทธ ไม่มีโทริอิ มีพระพุทธรูปและเจดีย์

禅 · Zen

zen

นิกายที่เน้นสมาธิ (座禅) มีอิทธิพลต่อชา สวนหิน และศิลปะซามูไร

浄土 · Jōdo

jōdo · สุขาวดี

นิกายที่เน้นการสวดชื่อพระอมิตาภะ (南無阿弥陀仏) เพื่อไปสู่ดินแดนบริสุทธิ์

お墓 · ohaka

ohaka · สุสาน

คนญี่ปุ่นส่วนใหญ่ฝังกระดูกที่สุสานของวัด ไปเยี่ยมใน Obon และวันครบรอบ

5. เปรียบเทียบชินโตกับพุทธ (ออกสอบบ่อย)

รายการ神道 (Shintō)仏教 (Bukkyō)
สถานที่ 神社 (jinja) ศาลเจ้า 寺 (tera) วัด
สัญลักษณ์ทางเข้า 鳥居 (torii) ไม่มีโทริอิ มีซันมง
วัตถุเคารพ 神 (kami) 仏 (hotoke) พระพุทธ
โอกาสหลัก เกิด ปีใหม่ แต่งงาน ขอพร งานศพ ระลึกบรรพบุรุษ
การไหว้ 2 คำนับ 2 ปรบมือ 1 คำนับ คำนับ / เผาธูป (ไม่ปรบมือ)
เครื่องราง お守り (omamori) มีเครื่องรางเช่นกัน

6. ความเชื่อและแนวคิดอื่นที่เกี่ยวข้อง

  • 先祖供養 (senzo kuyō) — การระลึกและทำบุญให้บรรพบุรุษ สำคัญมากใน Obon
  • 縁起 (engi) — เรื่องมงคล/อัปมงคล เช่น เลข 4 (し = ตาย) ถือว่าไม่ดี
  • 初詣 (hatsumōde) — ไหว้ครั้งแรกของปีที่ศาลเจ้า
  • おみくじ (omikuji) — เซียมซีจากศาลเจ้า ดูโชคชะตา
  • 絵馬 (ema) — แผ่นไม้เขียนคำอธิษฐานแขวนที่ศาลเจ้า

7. คำศัพท์ต้องจำในบทนี้

神道 shintō ชินโต
仏教 bukkyō พุทธศาสนา
神社 jinja ศาลเจ้า
寺 tera วัด
鳥居 torii ประตูโทริอิ
神 kami เทพ / คามิ
お守り omamori เครื่องราง
参拝 sanpai การไหว้ศาล/วัด