1. ภาพรวมความเชื่อของคนญี่ปุ่น
คนญี่ปุ่นส่วนใหญ่ไม่ได้ยึดศาสนาเดียวแบบเข้มงวด แต่ใช้ทั้ง ชินโต (神道) และ พุทธ (仏教) ในชีวิตประจำวัน เรียกว่า “การนับถือแบบผสม” (syncretism)
- เกิด → ไปศาลชินโต (お宮参り)
- แต่งงาน → ชินโตหรือคริสต์/ตะวันตก
- เสียชีวิต → พิธีพุทธ (お葬式 · お墓)
- ปีใหม่ → ไหว้ศาลชินโต (初詣)
จำง่าย: ชินโต = ชีวิตและการเฉลิมฉลอง · พุทธ = ความตายและการระลึกถึงบรรพบุรุษ
2. ชินโต (神道 · Shintō)
ศาสนาพื้นเมืองของญี่ปุ่น ไม่มีผู้ก่อตั้ง ไม่มีคัมภีร์หลักแบบศาสนาอื่น เน้นการเคารพ 神 (kami) ซึ่งเป็นเทพหรือวิญญาณในธรรมชาติ
神 · kami
kami
เทพ/วิญญาณ มีได้หลายล้านองค์ (八百万の神) อยู่ในธรรมชาติ บรรพบุรุษ และสถานที่ศักดิ์สิทธิ์
神社 · jinja
jinja · ศาลเจ้า
สถานที่ประดิษฐานคามิ มีโทริอิ (鳥居) เป็นสัญลักษณ์ทางเข้า
鳥居 · torii
torii
ประตูสีแดงหรือไม้ แบ่งเขตศักดิ์สิทธิ์กับโลกมนุษย์
お守り · omamori
omamori
เครื่องรางจากศาลเจ้า ขอพรด้านต่าง ๆ (เรียน สุขภาพ ความรัก ฯลฯ)
แนวคิดสำคัญของชินโต
- 清浄 (seijō) — ความบริสุทธิ์ สะอาด หลีกเลี่ยงมลทิน (ケガレ · kegare)
- 自然 — เคารพธรรมชาติ ภูเขา ต้นไม้ น้ำตก
- ไม่มีแนวคิดบาปแบบศาสนาอับราฮัม แต่มีมลทินที่ต้องชำระ
3. วิธีไหว้ศาลเจ้า (参拝 · Sanpai)
- เดินผ่าน 鳥居 (torii) — โค้งเล็กน้อยแสดงความเคารพ
- ล้างมือและปากที่ 手水舎 (temizuya) — ตักน้ำล้างซ้าย → ขวา → ปาก → ซ้ายอีกครั้ง
- ไปที่หอไหว้ (拝殿) โยนเงินใส่กล่อง (さいせんばこ)
- สั่นกระดิ่ง (ถ้ามี) เพื่อเรียกคามิ
- คำนับ 2 ครั้ง → ปรบมือ 2 ครั้ง → คำนับ 1 ครั้ง (二礼二拍手一礼)
- ออกจากศาล เดินไม่หันหลังให้หอไหว้ทันที
จำสูตร: 2 คำนับ → 2 ปรบมือ → 1 คำนับ
4. พุทธศาสนา (仏教 · Bukkyō)
เข้าสู่ญี่ปุ่นในศตวรรษที่ 6 (ยุคอาสุกะ) จากเกาหลีและจีน มีอิทธิพลต่อศิลปะ สถาปัตยกรรม และพิธีศพ
寺 · tera / ji
tera · วัด
สถานที่ของพระพุทธ ไม่มีโทริอิ มีพระพุทธรูปและเจดีย์
禅 · Zen
zen
นิกายที่เน้นสมาธิ (座禅) มีอิทธิพลต่อชา สวนหิน และศิลปะซามูไร
浄土 · Jōdo
jōdo · สุขาวดี
นิกายที่เน้นการสวดชื่อพระอมิตาภะ (南無阿弥陀仏) เพื่อไปสู่ดินแดนบริสุทธิ์
お墓 · ohaka
ohaka · สุสาน
คนญี่ปุ่นส่วนใหญ่ฝังกระดูกที่สุสานของวัด ไปเยี่ยมใน Obon และวันครบรอบ
7. คำศัพท์ต้องจำในบทนี้
神道
shintō
ชินโต
仏教
bukkyō
พุทธศาสนา
神社
jinja
ศาลเจ้า
寺
tera
วัด
鳥居
torii
ประตูโทริอิ
神
kami
เทพ / คามิ
お守り
omamori
เครื่องราง
参拝
sanpai
การไหว้ศาล/วัด